W skrócie
- „Żywa skamielina” — jedyny ocalały gatunek dawnej, prehistorycznej grupy roślin.
- Charakterystyczne, wachlarzowate liście złocą się jesienią na intensywny żółty.
- Wyjątkowo odporny na zanieczyszczenia, choroby i szkodniki — idealny do miast.
- W nasadzeniach miejskich sadzi się okazy męskie, bo owoce osobników żeńskich cuchną.
- Wyciąg z liści stosowany jest w ziołolecznictwie; surowe nasiona są jednak toksyczne.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Miłorzębowate (Ginkgoaceae)
- Wysokość
- 10–30 m
- Szerokość
- 6–10 m
- Pokrój
- Stożkowaty
- Tempo wzrostu
- Wolne
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Gliniasta, Piaszczysta, Próchniczna
- Odczyn
- pH 5–8
- Wilgotność
- Umiarkowana
- Kwitnienie
- —
- Mrozoodporność
- USDA 4a–8b
- Rozmnażanie
- Z nasion, Z sadzonek
Charakterystyka
Duże, długowieczne drzewo o początkowo stożkowatym, z wiekiem szeroko rozłożystym pokroju. Liście unikatowe wśród drzew — wachlarzowate, skórzaste, z widlasto rozgałęzioną nerwacją, często z płytkim wcięciem dzielącym je na dwie klapy (stąd nazwa „dwuklapowy”). Miłorząb to roślina dwupienna i nagozalążkowa — nie ma prawdziwych kwiatów; okazy żeńskie zawiązują nasiona okryte mięsistą, silnie i nieprzyjemnie pachnącą osnówką.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Po ukorzenieniu bardzo wytrzymały i odporny na suszę oraz warunki miejskie. Regularnego podlewania wymagają jedynie młode, wolno rosnące egzemplarze.
Nawożenie
Umiarkowanie — miłorząb rośnie powoli i nie wymaga intensywnego dokarmiania.
Sadzenie
Toleruje szeroki zakres gleb, także zbite podłoża miejskie i zanieczyszczone powietrze. Najlepiej rośnie w słońcu, na głębokiej, przepuszczalnej glebie. Do miast poleca się okazy męskie.
Przycinanie
Zwykle niepotrzebne — miłorząb sam tworzy regularny pokrój. W razie potrzeby usuwać pędy uszkodzone, chore lub krzyżujące się. Dobrze znosi cięcie i formowanie.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Cieniolubne funkie dobrze rosną w ażurowym cieniu rozłożystej korony miłorzębu, tworząc atrakcyjne podszycie.
Wczesnowiosenne cebulowe zakwitają pod jeszcze bezlistnym drzewem, wykorzystując pełne światło zanim rozwiną się liście.
Złe sąsiedztwo
Lawenda wymaga pełnego słońca i suchej gleby, a w rzucanym przez rozrastającą się koronę miłorzębu cieniu słabnie i traci zapach oraz zwarty pokrój.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Umiarkowana | Surowe nasiona zawierają ginkgotoksynę (MPN) i spożyte w większej ilości mogą wywołać zatrucie z drgawkami. Mięsista osnówka nasion żeńskich okazów zawiera kwasy ginkgolowe silnie podrażniające skórę. Standaryzowane wyciągi z liści stosuje się w fitoterapii, ale nie należy spożywać surowca na własną rękę. |
| Psy | Umiarkowana | — |
| Koty | Lekka | — |
Historia i pochodzenie
Rodzaj Ginkgo istnieje w niemal niezmienionej formie od ponad 200 milionów lat — miłorzęby rosły już w czasach dinozaurów, w okresie jurajskim. W stanie dzikim gatunek niemal wymarł i przetrwał głównie dzięki uprawie przy chińskich i japońskich świątyniach; do Europy sprowadzono go w XVIII wieku. Legendarną odporność drzewa potwierdziły okazy, które przetrwały wybuch bomby atomowej w Hiroszimie w 1945 roku i już następnej wiosny wypuściły nowe pędy.
Zastosowanie
Ceniony jako efektowne drzewo parkowe, uliczne i solitarne, zwłaszcza ze względu na złocistą jesienną barwę i wyjątkową odporność na trudne warunki miejskie. Sadzony w parkach, ogrodach botanicznych i alejach; nadaje się także na bonsai. W nasadzeniach publicznych wybiera się okazy męskie, aby uniknąć cuchnących nasion.
Ciekawostki
- Miłorzęby rosnące w pobliżu epicentrum wybuchu w Hiroszimie przeżyły i odbiły z korzeni — w Japonii zwane są „hibakujumoku”, drzewami-ocalałymi.
- To jedyny żyjący gatunek swojej grupy — nie ma bliskich krewnych wśród współczesnych roślin, dlatego bywa nazywany „żywą skamieliną”.
- Standaryzowany wyciąg z liści miłorzębu należy do najczęściej badanych surowców zielarskich, stosowanych tradycyjnie dla wsparcia krążenia.
Najczęstsze pytania
Dlaczego do miast sadzi się wyłącznie męskie miłorzęby?
Miłorząb jest rośliną dwupienną. Okazy żeńskie zawiązują nasiona okryte mięsistą osnówką, która po opadnięciu wydziela wyjątkowo nieprzyjemny, zjełczały zapach. Dlatego w nasadzeniach ulicznych i parkowych sadzi się rozmnażane wegetatywnie okazy męskie, które nie owocują.
Czy miłorząb jest trudny w uprawie?
Przeciwnie — to jedno z najbardziej wytrzymałych drzew. Toleruje zanieczyszczenia miejskie, zbite gleby, suszę i mrozy, a przy tym niemal nie chorują i nie atakują go szkodniki. Rośnie jednak powoli, zwłaszcza w młodości, i potrzebuje sporo miejsca docelowo.
Czy nasiona i liście miłorzębu są bezpieczne?
Surowe nasiona zawierają ginkgotoksynę i spożyte w większej ilości mogą wywołać zatrucie, a mięsista osnówka podrażnia skórę. Standaryzowane wyciągi z liści stosuje się w fitoterapii, ale nie należy przygotowywać ani spożywać surowca samodzielnie bez wiedzy specjalisty.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Ginkgo bilobaInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
