W skrócie
- Stanowisko: pełne słońce, gleba żyzna, ciepła, bez zastoju wody.
- Siana bezpośrednio do gruntu w maju, po ustąpieniu przymrozków.
- Dzięki symbiozie z bakteriami Rhizobium wzbogaca glebę w azot.
- Surowe nasiona są toksyczne — wymagają ugotowania przed spożyciem.
- Nie sadzić w sąsiedztwie cebuli i czosnku — osłabiają wiązanie azotu.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Bobowate (Fabaceae)
- Wysokość
- 0.3–3 m
- Szerokość
- 0.3–0.6 m
- Pokrój
- Wyprostowany
- Tempo wzrostu
- Szybkie
- Stanowisko
- Słońce
- Gleba
- Próchniczna, Gliniasta
- Odczyn
- pH 6–7.5
- Wilgotność
- Umiarkowana
- Kwitnienie
- Czerwiec–Sierpień
- Mrozoodporność
- —
- Rozmnażanie
- Z nasion
Charakterystyka
W zależności od odmiany tworzy zwarte krzaczki (fasola karłowa, do ok. 40-50 cm) lub długie, oplatające podpory pędy (fasola tyczna, do 3 m). Liście trójlistkowe, kwiaty motylkowe białe, różowe lub fioletowe, z których rozwijają się proste lub lekko wygięte strąki.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Krytyczna jest wilgotność gleby w fazie kwitnienia i zawiązywania strąków — jej niedobór powoduje opadanie kwiatów.
Nawożenie
Unikać nadmiaru azotu — fasola sama wiąże go z powietrza dzięki bakteriom brodawkowym, a jego nadmiar w glebie ogranicza tę symbiozę.
Sadzenie
Gleba przekopana, bez świeżego obornika; odmiany tyczne wymagają wcześniej ustawionych podpór lub tyczek.
Przycinanie
Skracać wierzchołki nadmiernie wybujałych pędów, kierując energię rośliny w zawiązywanie strąków.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Fasola wiąże azot atmosferyczny dzięki współpracy z bakteriami brodawkowymi (Rhizobium), użyźniając glebę dla ogórków o dużych potrzebach pokarmowych.
Podobnie jak przy ogórkach, azot wiązany przez fasolę wspiera intensywnie rosnącą cukinię, a obie rośliny mają zbliżone wymagania wodne.
Złe sąsiedztwo
Cebula i inne rośliny cebulowe (Allium) wydzielają do gleby związki hamujące bakterie brodawkowe Rhizobium, osłabiając zdolność fasoli do wiązania azotu — udokumentowany efekt allelopatyczny.
Ten sam mechanizm allelopatyczny co w przypadku cebuli — czosnek ogranicza aktywność bakterii brodawkowych w strefie korzeniowej fasoli.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Umiarkowana | Surowe nasiona zawierają fitohemaglutyninę, toksyczną lektynę wywołującą dolegliwości żołądkowo-jelitowe; gotowanie w pełni neutralizuje to zagrożenie. |
| Psy | Umiarkowana | Surowa fasola może wywołać podobne zatrucie jak u ludzi; ugotowana, podana w umiarkowanej ilości, jest bezpieczna. |
| Koty | Umiarkowana | — |
Historia i pochodzenie
Udomowiona niezależnie w Mezoameryce i w Andach kilka tysięcy lat temu, stanowiła podstawę wyżywienia rdzennych kultur Ameryki obok kukurydzy i dyni (tzw. "trzy siostry"). Do Europy trafiła po podróżach kolonialnych XVI wieku.
Zastosowanie
Popularne warzywo strączkowe uprawiane w ogrodach przydomowych i na działkach, zarówno na strąki (fasolka szparagowa), jak i na suche nasiona do przechowywania zimą.
Ciekawostki
- Metoda uprawy "trzy siostry" (kukurydza, fasola, dynia) stosowana przez rdzenne ludy Ameryki Północnej wykorzystywała fasolę jako naturalny nawóz azotowy dla pozostałych roślin.
- Fasola tyczna potrafi wspinać się po podporze nawet do 3-4 metrów wysokości w ciągu jednego sezonu.
Najczęstsze pytania
Dlaczego fasola nie może być jedzona na surowo?
Surowe nasiona fasoli zawierają fitohemaglutyninę — lektynę wywołującą nudności, wymioty i biegunkę. Wystarczające ugotowanie (co najmniej 10 minut wrzenia) całkowicie neutralizuje tę toksynę, czyniąc fasolę bezpieczną do spożycia.
Czym różni się fasola karłowa od tycznej?
Fasola karłowa tworzy niski, zwarty krzaczek do ok. 40-50 cm i nie wymaga podpór, plonując wcześniej, ale krócej. Fasola tyczna wspina się po tyczkach lub siatkach nawet do 3 metrów, plonuje dłużej i obficiej, ale wymaga konstrukcji podporowej.
Dlaczego warto sadzić fasolę obok ogórków czy cukinii?
Fasola żyje w symbiozie z bakteriami brodawkowymi Rhizobium, które wiążą azot atmosferyczny i wzbogacają nim glebę. Ogórki i cukinia mają duże zapotrzebowanie na azot, więc korzystają z tego sąsiedztwa — w przeciwieństwie do cebuli i czosnku, które tę symbiozę osłabiają.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO) — Phaseolus vulgarisBaza danych (GBIF, POWO…)
- Missouri Botanical Garden — Phaseolus vulgarisInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
