W skrócie
- Ozdobą jest liście, nie kwiaty — kwiatostan jest drobny i mało widoczny.
- Liście po roztarciu wydzielają charakterystyczny, korzenno-cytrynowy zapach.
- Rozrasta się przez kłącza, tworząc z czasem rozległe kolonie.
- Wymaga stale mokrej gleby lub płytkiej wody — nie toleruje suszy.
- Historycznie ceniony w wielu kulturach za aromatyczne właściwości kłącza.
- Bardzo mrozoodporny, nie wymaga okrycia na zimę.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Tatarakowate (Acoraceae)
- Wysokość
- 0.6–1.2 m
- Szerokość
- 0.4–0.6 m
- Pokrój
- Kępowy
- Tempo wzrostu
- Umiarkowane
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Torfowa, Gliniasta, Próchniczna
- Odczyn
- pH 5.5–7.5
- Wilgotność
- Mokra, Wilgotna
- Kwitnienie
- Maj–Lipiec
- Mrozoodporność
- USDA 4a–9b
- Rozmnażanie
- Przez podział, Przez rozłogi
Charakterystyka
Roślina o wąskich, mieczowatych, wyprostowanych liściach ułożonych wachlarzowato, przypominających liście irysa, ale o wyraźnie żeberkowanej strukturze i silnym, aromatycznym zapachu po roztarciu. Kwiatostan to niewielki, cylindryczny kolbowaty kłos o zielonkawo-żółtej barwie, wyrastający z boku pędu i praktycznie niezauważalny na tle liści. Podziemne, pełzające kłącze jest silnie aromatyczne i to ono, a nie część nadziemna, było historycznie najbardziej cenione.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
W naturze rośnie w płytkiej wodzie lub stale nasyconej nią glebie — susza szybko powoduje zasychanie liści.
Nawożenie
Rośliny w koszykach do sadzenia w wodzie korzystają z wolno uwalniających się tabletek nawozowych umieszczonych przy korzeniach.
Sadzenie
Brzeg zbiornika wodnego lub płycizna do ok. 10–15 cm; kłącze sadzić płytko, gdyż rozrasta się poziomo tworząc zwarte kolonie.
Przycinanie
Usunąć zeschnięte liście z poprzedniego sezonu; przy nadmiernym rozroście przeciąć i przerzedzić kłącza łopatą.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Podobne wymagania wilgotnościowe i tempo rozrostu pozwalają obu roślinom współistnieć na brzegu oczka wodnego bez konkurowania o zupełnie różne nisze.
Złe sąsiedztwo
Rośliny wymagające suchego, przepuszczalnego stanowiska nie przetrwają w stale mokrej glebie, którą wymaga tatarak.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | — |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Tatarak zwyczajny ma bardzo długą historię wykorzystania w wielu kulturach Azji i Europy — jego aromatyczne kłącze było od starożytności suszone i wykorzystywane jako składnik pachnących mieszanek, wykorzystywane w tradycyjnych praktykach ziołoleczniczych oraz jako roślina o znaczeniu symbolicznym w niektórych obrzędach ludowych, m.in. w Polsce, gdzie tatarakiem tradycyjnie wyściełano podłogi kościołów i domów na święto Zielonych Świątek ze względu na jego przyjemny zapach po zgnieceniu. Do Europy gatunek dotarł prawdopodobnie już w średniowieczu handlowymi szlakami z Azji i szybko zadomowił się na wilgotnych siedliskach.
Zastosowanie
Do obsadzania brzegów oczek wodnych i strumieni jako roślina strukturalna o pionowych, mieczowatych liściach, dobrze kontrastująca z roślinami o okrągłych lub sercowatych liściach. Stosowany także jako naturalna bariera ograniczająca erozję brzegu dzięki gęstej sieci kłączy.
Ciekawostki
- Nazwa rodzajowa Acorus pochodzi od greckiego słowa oznaczającego źrenicę — starożytni Grecy stosowali roślinę w okładach na oczy.
- W Polsce zwyczaj "tatarakowania" — obsypywania podłóg tatarakiem na Zielone Świątki — praktykowany jest do dziś w niektórych regionach, głównie na Podlasiu i Kurpiach.
Najczęstsze pytania
Czy tatarak zwyczajny można uprawiać w donicy zanurzonej w oczku wodnym?
Tak, to często stosowany sposób ograniczenia jego naturalnej tendencji do szybkiego rozrastania się przez kłącza — koszyk dla roślin wodnych umieszczony na płyciznie pozwala kontrolować wielkość kolonii.
Czym różni się tatarak od irysa wodnego?
Oba mają podobne, mieczowate liście, ale tatarak ma drobny, niepozorny kłos kwiatowy wyrastający z boku pędu i silny, aromatyczny zapach liści po roztarciu, czego irys nie ma. Kwiaty irysa są za to duże i bardzo ozdobne.
Jak ograniczyć nadmierny rozrost tatataraku w małym oczku wodnym?
Najprościej sadzić go w koszyku ograniczającym kłącza lub co roku wiosną wykopywać i przycinać część kolonii łopatą, usuwając nadmiar kłączy.
Źródła
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
- RHS — Acorus calamusInstytucja / ogród botaniczny
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
