W skrócie
- Stanowisko: słońce lub półcień, gleba żyzna, wilgotna, ale przepuszczalna.
- Owocuje najlepiej na pędach 1–2-letnich — wymaga corocznego przerzedzania.
- Bardzo mrozoodporna, dobrze znosi surowe zimy klimatu kontynentalnego.
- Liście i owoce mają charakterystyczny, intensywny zapach.
- Owoce należą do najbogatszych źródeł witaminy C wśród owoców klimatu umiarkowanego.
Dane botaniczne
- Rodzina
- Agrestowate (Grossulariaceae)
- Wysokość
- 1–1.5 m
- Szerokość
- 1–1.5 m
- Pokrój
- Rozłożysty
- Tempo wzrostu
- Szybkie
- Stanowisko
- Słońce, Półcień
- Gleba
- Próchniczna, Gliniasta
- Odczyn
- pH 6–6.8
- Wilgotność
- Umiarkowana, Wilgotna
- Kwitnienie
- Kwiecień–Maj
- Mrozoodporność
- USDA 3a–7b
- Rozmnażanie
- Z sadzonek, Przez odkłady
Charakterystyka
Krzew o rozłożystym pokroju i licznych pędach wyrastających od nasady. Liście 3–5-klapowe, ciemnozielone, po potarciu wydzielają intensywny, żywiczny zapach charakterystyczny dla całego rodzaju Ribes. Owoce zebrane w grona (tzw. grona porzeczkowe), dojrzewają nierównomiernie od nasady do szczytu gałązki.
Uprawa i pielęgnacja
Podlewanie
Lubi wilgotną, ale nie zalaną wodą glebę. W czasie wiązania i dojrzewania owoców szczególnie wrażliwa na przesuszenie.
Nawożenie
Porzeczka czarna jest żarłoczna na składniki pokarmowe — coroczne ściółkowanie kompostem znacząco poprawia plon.
Sadzenie
Sadzić nieco głębiej niż rosła w szkółce, by pobudzić rozwój pędów od nasady krzewu. Gleba żyzna, wzbogacona kompostem.
Przycinanie
Owocuje najobficiej na pędach 1–2-letnich, dlatego co roku wycina się przy ziemi pędy starsze niż 3 lata, zostawiając 8–10 najsilniejszych, młodszych.
Rośliny towarzyszące
Dobre sąsiedztwo
Silny zapach czosnku pomaga odstraszać mszyce porzeczkowe i inne szkodniki ssące.
Wydzielane przez korzenie związki ograniczają niektóre nicienie glebowe, a kwiaty przyciągają owady pożyteczne.
Złe sąsiedztwo
Ten sam rodzaj botaniczny Ribes oznacza wspólnych szkodników (np. wielkopąkowiec porzeczkowy) i choroby grzybowe, łatwo przenoszone między krzewami rosnącymi blisko siebie.
Porzeczka czarna jest żywicielem pośrednim rdzy wejmutkowo-porzeczkowej, groźnej dla sosen pięcioigłowych rosnących w pobliżu.
Poziom dowodu wskazuje, czy zależność jest poparta badaniami, obserwacją czy tradycją ogrodniczą.
Toksyczność
| Dla kogo | Poziom | Uwagi |
|---|---|---|
| Ludzie | Brak | — |
| Psy | Brak | — |
| Koty | Brak | — |
Historia i pochodzenie
Uprawiana w Europie od średniowiecza, choć doceniona na szeroką skalę dopiero w XVI–XVII wieku, kiedy odkryto jej wartości lecznicze przeciw szkorbutowi. W czasie II wojny światowej w Wielkiej Brytanii masowo produkowano z niej syrop witaminowy dla dzieci, gdy dostęp do owoców cytrusowych był ograniczony.
Zastosowanie
Uprawa na owoce do przetworów (soki, dżemy, nalewki, likier cassis), rzadziej do spożycia na surowo ze względu na kwaśny smak. W ogrodzie sadzona pojedynczo lub w rzędach jako element części użytkowej.
Ciekawostki
- Sto gramów owoców porzeczki czarnej zawiera więcej witaminy C niż taka sama ilość pomarańczy.
- Pączki porzeczki czarnej są surowcem w perfumerii — ich nuta zapachowa nazywana jest 'bourgeons de cassis'.
Najczęstsze pytania
Dlaczego porzeczka czarna owocuje coraz słabiej z roku na rok?
Zwykle to efekt braku przycinania — bez corocznego usuwania najstarszych pędów krzew starzeje się i owocuje głównie na obwodzie, dając mniej i mniejsze owoce.
Czy porzeczkę czarną można sadzić w cieniu?
Zniesie lekki półcień, ale najlepiej owocuje w pełnym słońcu. W głębokim cieniu pędy się wybielają, a plon wyraźnie spada.
Co to za nabrzmiałe, okrągłe pąki na pędach porzeczki?
To objaw żerowania wielkopąkowca porzeczkowego — mikroskopijnego roztocza. Zaatakowane pąki należy wyłamywać i niszczyć, a przy silnym porażeniu rozważyć wymianę krzewu.
Źródła
- RHS — Ribes nigrum (blackcurrant)Instytucja / ogród botaniczny
- Plants of the World Online (POWO)Baza danych (GBIF, POWO…)
Moja notatka
Prywatna notatka do tej rośliny — zapisywana w Twojej przeglądarce.
